Debunking cloud

 
14 June 2016

Tekst Simon Zwetsloot

Iemand die graag zeepbellen doorprikt, dromers op de kast jaagt en de waarheid niet schuwt, noem je een debunker. Bunk is onzin en de debunker bevrijdt ons daarvan. De technologische versnelling van vandaag levert niet alleen praktische toepassingen op, maar ook grote dromen, enorme hypes en veel spannende verhalen. De invloed van deze moderne mystiek waarmee technologie is omgeven, is niet altijd even positief. Door al die hoogdravende verhalen is het lastig in te schatten wat relevant is, wat je zal raken of hoe je de koe bij de hoorns moet vatten.

Ook de cloud is zo’n veelkoppig monster dat ons vaker op het verkeerde been zet dan in het zadel helpt. Alles dat vroeger gewoon een naam had, van een kabeltje tot een database en van een harddisk tot een applicatie, wordt ineens gereduceerd tot één enkel woord. Begrijpelijk dat dit verwarring oproept – of zelfs ‘fear of missing out’: als ik nu niet op de cloud-trein spring, dan loop ik misschien wel kansen mis. IT-professionals, CIO’s en cloudproviders wisselen veel informatie uit, maar begrijpen ze elkaar echt? Als ze praten over private clouds, public clouds en hybride clouds, of over SaaS, PaaS en IaaS, hebben ze het dan over hetzelfde? Of is de term cloud eigenlijk meer een oplossing voor een salesprobleem, omdat IT complex en moeilijk te verkopen is?

Een goed besluit is een geïnformeerd besluit. In dit hoofdstuk debunken we de cloud. We halen het begrip uit elkaar, geven de onderdelen een naam, leggen uit waarvoor ze dienen en zetten ze daarna weer op hun plaats. Dit biedt houvast om naar cloudproposities te kijken en in het gesprek met de specialisten de juiste vragen te stellen.

Wat zegt het cloudlabel?

Er wordt veel over cloud gesproken en geschreven. In documentatie en in vakpublicaties worden doorlopend nieuwe begrippen geïntroduceerd; toch wordt er maar zelden duidelijk uitgelegd wat ze betekenen. Vaak is niet duidelijk of het gaat om echte technische aanduidingen of om marketingconcepten.

Binnen de inkoopafdeling van de Amerikaanse overheid leidde cloud tot zo veel discussie dat in 2011 aan het Amerikaanse NIST (National Institute of Standards and Technology, een wetenschappelijke instelling die onder de Amerikaanse federale overheid valt) de opdracht werd gegeven om een definitie te ontwikkelen. Het NIST concludeerde in eerste instantie dat cloud “verschillende dingen betekent voor verschillende mensen”* en ging daarna aan de slag met een definitie.

Vijf jaar later is er nog altijd veel verwarring en discussie. Dit komt in de eerste plaats omdat er een enorm aanbod aan verschillende diensten is, dat door marketeers en salesmensen voorzien wordt van het label ‘cloud’. ‘Hybride cloud’, ‘cloudbased’ of ‘uit de cloud’: het is snel, je kunt er geld mee besparen en aan flexibiliteit mee winnen, zo is de claim. Een rijk aanbod aan clouddiensten is goed voor de markt, maar dan moet er wel een duidelijke definitie of classificatie zijn. Welke kenmerken maken iets tot cloud?

Alles begint bij een goede definitie

NIST onderhoudt sinds 2011 een definitie van cloud die in de wereldwijde IT-sector als de meest gangbare wordt beschouwd. De definitie van NIST is gebaseerd op vijf karakteristieken waar een cloudpropositie aan zou moeten voldoen**. Deze karakteristieken zijn echter vrij rigide en leggen de lat hoog: wanneer de met cloud gelabelde diensten van serviceproviders in Nederland langs deze toetssteen worden gelegd, valt zo’n 95 procent buiten de definitie. Want: lang niet alle cloud-achtige producten en -diensten zijn….

  1. direct te gebruiken;
  2. onderdeel van een gedeelde pool van IT-voorzieningen;
  3. direct verkrijgbaar zonder tussenkomst van een persoon of organisatie;
  4. snel en onbeperkt schaalbaar;
  5. transparant in gebruik en kosten.

Het is de vraag of deze vijf NIST-kenmerken voor een afnemer van clouddiensten allemaal en altijd even belangrijk zijn. De mogelijkheid tot op- en afschalen is aantrekkelijk voor organisaties, maar hoe vaak is ‘onbeperkte schaalbaarheid’ aan de orde? Aan de andere kant: er zijn op dit moment maar weinig clouddiensten die de gebruiker werkelijk on demand en via selfservice kan afnemen. Blijven staren naar deze NIST-definities gaat ons dan ook niet helpen bij het nemen van een goed besluit over het sourcen van clouddiensten.

NIST-definitie cloudcomputing

‘Cloud computing is a model for enabling ubiquitous, convenient, on-demand network access to a shared pool of configurable computing resources (e.g., networks, servers, storage, applications, and services) that can be rapidly provisioned and released with minimal management effort or service provider interaction.’

Duizenddingendoekje

Nog niet in de cloud? Dit is wat je allemaal mist, althans, als je de leveranciers moet geloven: onbeperkte schaalbaarheid en flexibiliteit, een drastische kostenverlaging van IT, alleen betalen voor datgene wat je gebruikt, altijd de nieuwste versie, supersnelle time-to-market, een ticket naar digitale transformatie en als bonus een IT-afdeling zonder IT’ers. Dit overweldigende verhaal moet je over de streep trekken. Alle mogelijke voordelen worden vaak gelijktijdig gepresenteerd en dat wekt de indruk dat cloud als een soort duizenddingendoekje afrekent met meerdere problemen tegelijkertijd. Maar is dat idee realistisch? Nee. De claims zijn niet meer dan voorbeelden van specifieke situaties waarin toepassingen met een cloudlabel dergelijke voordelen hebben opgeleverd. De voordelen van cloud hangen af van het cloudproduct en de toepassing daarvan; of ze werkelijk behaald worden hangt ook af van de organisatie en de omstandigheden. Sterker nog: voordelen die worden toegeschreven aan de cloud, kunnen soms ook op andere manieren worden behaald. Wat ligt er dan precies ten grondslag aan die voordelen?

Scheiden van technologie en toegevoegde waarde

De eerste stap in het debunken van cloud is het aanbrengen van een onderscheid tussen enerzijds de technologie van cloud (de eigenschappen) en anderzijds de waarde die je er mee kunt realiseren. Wanneer er een besluit mGI_PN9133_Cloudsourcing_boek_omslag_2016_02.inddoet worden genomen over de inzet van cloudtechnologie, moet die toegevoegde waarde leidend zijn. Dat klinkt natuurlijk logisch, maar marketeers gebruiken vooral de technologische eigenschappen van cloud om de toegevoegde waarde van cloud te illustreren. Cloudproducten en -diensten zijn het resultaat van een drietal technologische ontwikkelingen: betere netwerken, de virtualisatie van hardwarefuncties, en tot slot de aanhoudende daling van de prijs van hardware.

1. Netwerken
Het concept van cloudcomputing is direct na de opkomst van het internet ontstaan. In 1996 schreven medewerkers van computerfabrikant Compaq een paper waarin ze de mogelijkheid beschreven om via internet IT-producten zoals bedrijfssoftware of opslag aan te bieden***. De ontwikkeling van zowel het internet als de technologie om de netwerkcapaciteit en betrouwbaarheid steeds weer te kunnen vergroten (compressie, fiber-optics en het vernieuwen van infrastructuur) is leidend geweest in het toepasbaar maken van businessmodellen voor clouddiensten.

2. Software Defined Everything
Software eet de wereld van IT helemaal op, alles wordt code. De IT-infrastructuur bestaat nog altijd uit een verzameling van fysieke componenten, maar omdat steeds meer hardwarefuncties worden omgezet in software, ontstaat de flexibiliteit die cloud kenmerkt. Deze trend wordt ook wel aangeduid als ‘Software Defined Everything’ (SDE): de functies en componenten waar IT-infrastructuur uit bestaat, manifesteren zich als software. De cloudproducten en –diensten zoals we die nu kennen, zijn gebaseerd op deze ontwikkeling. Zonder deze revolutie in IT was het niet mogelijk geweest om de sterk schaalbare cloudplatformen en -applicaties te realiseren. Door deze ontwikkeling bevrijden we ons van de restricties van de fysieke wereld (hardware) en bewegen we weg van de klassieke monolithische (standalone) systemen naar een gedistribueerd en geïntegreerd geheel van flexibele infrastructuur en applicatiecomponenten.

Alles wat vroeger gewoon een naam had, wordt ineens gereduceerd tot één enkel woord: cloud

3. Steeds meer voor minder
Tot 2011 gold de ‘Wet van Moore’, die luidt dat er steeds meer transitoren op een vierkante millimeter zullen passen, waardoor we iedere twee jaar de capaciteit van processoren verdubbelen. Deze wet heeft sinds 1965 een halve eeuw standgehouden. Processoren zijn nu zo krachtig geworden dat een gemiddelde server zonder problemen 1.000 virtuele machines kan laten draaien. Ook andere hardwarecomponenten voor opslag en verwerking van data nemen steeds meer toe in capaciteit en worden tegelijkertijd goedkoper. Tezamen met de opkomst van internet en hardware-virtualisatie is een nieuw businessmodel ontstaan: het werd technisch mogelijk en financieel steeds aantrekkelijk om rekenkracht en opslag op grote schaal te centraliseren. Ter illustratie: Amazon Web Services (AWS) heeft sinds de start in 2006 al 51 keer haar prijzen naar beneden bijgesteld. Hoewel de mogelijkheden tot verdere ontwikkeling van transistors geleidelijk beginnen af te nemen, komen er ook weer nieuwe innovaties naar voren. In nieuwe chiptechnologie zoals POET wordt naast elektronische ook optische geleiding toegepast; daarnaast zal grafeen, dat honderd keer sneller geleidt dan silicium, de technologische ontwikkelingen een nieuwe impuls geven. Er lijkt dus nog geen eind te komen aan ‘meer voor minder’.

Deze drie technologische ontwikkelingen tezamen maken de cloud. Wat Giarte betreft horen ze bij elkaar: dat wil zeggen, ze moeten gelijktijdig worden benut om de voordelen die cloud biedt, te laten ontstaan. Vaak wordGI_PN9133_Cloudsourcing_boek_omslag_2016_02.inddt er op basis van een enkel verschijnsel onterecht over cloud gesproken:

  • “door de cloud kunnen we nu overal werken”;
  • “de kosten van onze hosting zijn gehalveerd”;
  • “ we zijn volledig ontzorgd, er gaat nu minder tijd en aandacht naar het beheer van IT”.

Ook zonder ‘cloud’ zouden de drie bovenstaande doelen behaald kunnen worden. Een businesscase voor cloudsourcing ontstaat pas, wanneer in ieder geval alle drie de technologiecomponenten samen komen en de toepassing leidt tot toegevoegde waarde voor de bedrijfsvoering.

De vijf business outcomes

Giarte heeft door praktijkonderzoek een duidelijk beeld verkregen over de mogelijkheden die cloudtechnologie kan bieden aan organisaties. Giarte onderscheidt de volgende vijf business outcomes van cloud-IT: kostenreductie door standaardisering, risicodaling door het delen van assets, flexibilisering door de directe beschikbaarheid, activering van samenwerking, en versnelling door automatisering.

1. Kostenreductie door standaardisering
GI_PN9133_Cloudsourcing_boek_omslag_2016_02.inddVeel processen binnen organisaties zijn generiek: je komt ze in vrijwel alle grote organisaties tegen. Dit geldt ook voor de softwaretoepassingen die gebruikt worden om deze processen te automatiseren. Het gaat dan bijvoorbeeld om e-mail, Customer Relationship Management (CRM), Enterprise Resource Planning (ERP) en software gericht op samenwerking ofwel collaboration: iedereen heeft het nodig en tot voor kort hield iedere organisatie hiervoor zelf eigen systemen in lucht. Deze breed ingezette toepassingen leenden zich uiteraard het beste om als eerste in de cloud te belanden. Door deze toepassingen in de cloud af te nemen kan er een flinke kostenreductie ontstaan, soms van een factor vier tot zes (organisaties met veel schaalgrootte besparen relatief minder). De acceptatie van ‘standaard’ resulteert in dit geval in een ontdubbeling van beheer op de applicaties en de onderliggende platformen. Voorwaarde voor deze outcome is dat zowel de software als de platformen gelijktijdig gebruikt kunnen worden door meerdere partijen. Op alle niveaus, van applicatie tot netwerk, dient dit te werken (multi-tenant). Er is aan de gebruikerskant dus zowel gemeenschappelijkheid van processen nodig als een cloud-native applicatiearchitectuur.

Een internationaal opererende noodhulporganisatie met 25.000 medewerkers en 10.000 IT-gebruikers hield een eigen IBM Notes omgeving in lucht voor e-mail, agenda en documentbeheer. Totale kosten (TCO) per jaar: € 1,5 miljoen. Door deze omgeving te migreren naar een cloud-gebaseerd platform zijn de kosten met 80 procent verlaagd. Dit was het gevolg van een reductie van 6 FTE voor operationeel beheer, vermindering van de licentiekosten en het grotendeels wegvallen van de IT vaste activa.

2. Risicodaling door het delen van assets
Er zijn salesprofessionals die cloud-IT verkopen als ‘stroom uit het stopcontact’. Deze vergelijking is wat overdreven, maar geeft wel de kracht van delen weer: je hebt waarschijnlijk geen gasturbine in de kelder staan om de broodrooster van elektriciteit te voorzien. Dat is te duur. Elektriciteit is betaalbaar (en schaalbaar) omdat we gebruik maken van een gedeelde infrastructuur. Cloud-IT maakt het mogelijk om op grote schaal IT-infrastructuur te delen. Wanneer je bereid bent het eigendom los te laten, vermijd je niet alleen hoge investeringen, maar nemen ook de operationele risico’s af. Immers, hoe groter de optelsom van belangen en financiële afhankelijkheden, hoe intensiever de inspanningen zullen zijn van de leverancier om een optimale beschikbaarheid en beveiliging te realiseren. Ook door de intrinsiek hoge schaalbaarheid van gedeelde assets, kan het verbruik van IT-middelen beter op de conjunctuur van de organisatie worden afgestemd. Dit verlaagt de financiële en operationele risico’s. De inzet van een gedeelde omgeving (met meerdere gebruikers/organisaties, multi-tenant) is volgens NIST één van de vijf kenmerken van clouddiensten. Wanneer hier geen sprake van is, bijvoorbeeld in een cloudopstelling die voor één specifieke organisatie is ingericht, wordt het overgrote deel van deze business outcome teniet gedaan.

GI_PN9133_Cloudsourcing_boek_omslag_2016_02.inddGroothandel Deli XL heeft alle systemen vanuit de eigen datacenters naar een gedeelde cloud infrastructuur gemigreerd. De drivers hiervoor waren het verhogen van de flexibiliteit rond de inzet van IT-middelen en het vermijden van hoge investeringen. Door optimaal gebruik te maken van de standaarden in de cloud en de investeringen die anderen reeds hebben gemaakt, profiteert Deli XL maximaal. De liquiditeit en flexibiliteit zijn toegenomen terwijl de belasting op IT-beheer met ruim 70 procent is gereduceerd.

3. Flexibilisering door directe beschikbaarheid
Wanneer je een nieuwe auto koopt, is het gebruikelijk dat je zo’n vier maanden moet wachten voor je er in kunt rijden. Huur je een auto, dan rijd je binnen een uur. De directe beschikbaarheid van middelen kan een enorme waarde vertegenwoordigen. In het geval van IT was er altijd een heel project nodig alvorens er überhaupt een applicatie kon worden geïnstalleerd. Menig IT-afdeling opereert nog in deze modus en heeft dan ook dagelijks mot met de applicatieontwikkelaars. Directe beschikbaarheid of ‘ready available’ levert naast flexibiliteit ook nieuwe mogelijkheden op. Je kunt tegen lagere kosten experimenteren met nieuwe toepassingen, wat direct bijdraagt aan het innovatief vermogen. De inzet van cloud-IT zorgt zo voor een steilere leercurve (fail fast, learn fast).

4. Versnelling door automatisering
Voor een optimaal resultaat gebruikt u Dreft voor de afwas en Ariel voor kleding. Draai het om en het effect is weg. Zo is het ook bij IT. Wanneer je het laat doen waar het voor gemaakt is, krijg je het beste resultaat. Laat je de oude IT-organisatie aan de cloudknoppen zitten en kopieer je de virtuele machines uit het oude datacenter naar de cloud, dan gebruik je de technologie niet waarvoor deze bedoeld is. Althans, in dat geval benut je niet de eigenschappen die tot cloudvoordelen leiden. Wanneer je stuurt op waardecreatie, dan neem je met dit resultaat dus geen genoegen. Cloud-IT maakt het mogelijk om aanzienlijke volumes handwerk rond beheer, testen en audit te automatiseren. Dit leidt tot zeer positieve uitkomsten op het gebied van kwaliteit, snelheid en productiviteit. Mensen maken fouten; er bestaat in teams ook veel verspilling door trage processen en besluitvorming. Door automatisering elimineer je veel van de wachttijd die samenwerkende mensen veroorzaken. In sommige omgevingen sturen de applicaties zelfs direct de infrastructuur-laag aan, en wordt daardoor het beheer van die infrastructuur geheel overbodig. Deze trend van ‘de automatisering van IT’ is niet nieuw, virtualisatie is al een decennium aan de gang, maar cloud-IT zorgt voor een enorme versnelling van de toepasbaarheid, toegankelijkheid en schaalbaarheid.

In 2016 automatiseerde een publieke dienstverlener in Nederland samen met Schuberg Philis grote delen van de omgeving die gebruikt werd om applicaties voor forecasting en analyse te ontwikkelen. Door het testen van nieuwe code volledig te automatiseren, is de tijd die het kost om deze naar productie te brengen teruggebracht van twee weken naar vijf minuten. Dit heeft een groot effect op het competitief vermogen van dit team, doordat nieuwe algoritmen voor analyse bijna direct in de praktijk kunnen worden toegepast. Hierdoor vertoont het lerend vermogen een steile curve en wordt er, mede door de lagere invloed van menselijke fouten en procesafhankelijkheden, zo’n 50 procent van de medewerkers vrijgespeeld. Deze personen worden niet naar huis gestuurd, maar ingezet om de nettoproductie te verhogen.

5. Activering samenwerking
Grotere organisaties worstelen al decennia met het automatiseren van informatie-uitwisseling binnen het eigen organisatienetwerk en met (keten)partners. De architectuur van informatiesystemen is veelal ontworpen op basis van de eigen, interne organisatie en dit maakt informatie-uitwisseling tussen organisaties vaak lastig. Bekende voorbeelden zijn de ketens rondom politie, justitie en de zorg. De cloud kan hier voor een ommekeer zorgen. Zodra informatie het kluizenaarsleven ontstijgt en naar de cloud verkast, liggen de mogelijkheden voor samenwerking voor het oprapen. Door bijvoorbeeld sectorspecifieke clouds in te richten of een gezamenlijk platform in te richten, wordt het delen van informatie en aansluiten van processen beheersbaar. In een wereld waar meer en meer organisaties voor hun succes afhankelijk zijn van samenwerking met anderen, zal deze toepassing van cloud-IT van groot belang zijn voor economische groei en maatschappelijke ontwikkeling.

De techniek is echter niet meer dan een enabler en moet niet het uitgangspunt
worden

In de ZorgCloud van KPN komen de informatiesystemen van zorgprofessionals en instellingen samen. Ze verbindt zo al duizenden eerste- en tweedelijns zorgverleners met elkaar. De basis is een gesloten berichten-, hosting- en netwerkinfrastructuur met daarin een ecosysteem van applicatieleveranciers. De informatie, die is besloten in losse silo’s, komt hier samen en dit creëert overzicht in de keten, maakt nieuwe vormen van samenwerking mogelijk en draagt zo bij aan het verbeteren van de zorgverlening. Een voorbeeld: een cardiogram, dat door een patiënt of huisarts is opgenomen, kan eenvoudig en snel door verschillende specialisten worden geanalyseerd voor een gezamenlijke diagnose.

Het resultaat telt

Dit zijn vijf voorbeelden van business outcomes, verbonden aan cloud-IT. De voorbeelden zijn gebaseerd op de huidige praktijk. De komende tijd zullen er vele nieuwe toepassingen van cloud-IT ontstaan. De techniek is echter niet meer dan een enabler en moet niet het uitgangspunt worden. Mede daarom komen gesprekken over de technologische voordelen van cloud vaak uit op onzinnige details die het verschil niet gaan maken; bunk dus. De echte toegevoegde waarde van cloud-IT vind je terug in de resultaten die de business boekt.

Noten

* http://www.nist.gov/manuscript-publication-search.cfm?pub_id=909494
** http://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/SP/nistspecialpublication800-145.pdf
*** Volgens het MIT-vakblad Technology Review introduceerde Compaq als eerste de term cloud. Het begrip raakte in zwang nadat het breed werd gecommuniceerd door Amazon